P R Z E D M O W A

Motto:

Bez Starego Testamentu Nowy Testament byłby księgą nie do rozszyfrowania, rośliną pozbawioną korzeni i skazaną na uschnięcie[1].

Głównym impulsem do napisania i opracowania  nowego Wstępu szczegółowego do Ksiąg Biblijnych ludu Bożego Starego Przymierza był  przede wszystkim  fakt ukończenia w całości pierwszej w historii Polski  naukowych Komentarzy do Pisma Świętego Starego Testamentu (=PŚST) w 12 tomach i w 29 woluminach PŚST(KUL- PALLOTTINUM:1961-201…) do wszystkich Ksiąg biblijnych  Starego Przymierza, wyjaśnianych werset po wersecie   z języków oryginalnych[2].

Nadto przypadający w r.2016 jubileusz 1050 chrztu Polski stał dodatkowym impulsem dla uczczenia tej rocznicy w Polsce przez wydanie tego  nowego bardziej teologiczno-syntetycznego tomu z uwzględnieniem  nie tylko nowszych badań literacko-teologicznych z II połowy XX wieku ,  ale również  XXI –wiecznych,rozpoczynających III tysiąclecie  chrześcijaństwa.

W dotychczasowych bowiem introdukcjach biblijnych, zwłaszcza polskich   nie tylko ,że opuszcza się szczegółowe omawianie  niektórych Ksiąg biblijnych[3],ale również nie uwzględniono badań po r.1979,jak pisał o tym w Przedmowie ks.L.Stachowiak do drugiego  „nowego i skróconego wydania”Wstępu do Starego Testamentu ,który dopiero ukazał się w r.1988.Już wtedy redaktor tego drugiego wydania Wstępu do Starego Testamentu widział, iż „ten niemal dziesięcioletni okres” od napisania do wydania tego dzieła z r.1979,a wydanego 1988 r. „nasunął dalsze problemy interpretacji niektórych ksiąg Starego Testamentu , a nawet postulował on (już wtedy) w niektórych wypadkach powtórne opracowanie tekstu”[4].

W związku z tym, że  ukończono  w całości pierwszą wyż.wym.naukową serię Komentarzy PŚST (KUL- PALLOTTINUM:1961-201…)do opracowań poszczególnych Ksiąg zostali poproszeni priorytetowo i głównie, ci polscy Bibliści, którzy napisali Komentarze w wyż.wym. serii  PŚST,oraz  inni Bibliści, którzy w przypadku nieżyjących  lub  chorych autorów  do tej serii PŚST są ich godnymi następcami  i najlepszymi specjalistami  z poszczególnych dzieł biblijnych w ST.

Dla tej mojej inicjatywy otrzymałem zgodę i poparcie ks.dr Zygmunta Falczyńskiego SAC,red.Pallottinum:cyt.Popieram wniosek do ks.prof.M.Wróbla ,aby napisać nowy Wstęp do ST (z listu do ks.prof.dr hab.Józefa Błażeja Łacha,z dn.3.04.2015 r.)

Przyjęto w tej nowej, literacko- teologicznej  i jubileuszowej introdukcji biblijnej do  wszystkich Ksiąg Starego Testamentu ,noszącej tytuł: Wstęp szczegółowy do Ksiąg Biblijnych ludu Bożego Starego Przymierza.Tora-Nebiim-Ketubim.  następujący ogólny  schemat w omawianiu  poszczególnych Ksiąg biblijnych,a mianowicie:A:Oblicze historyczne Księgi;B.Współczesne badania literackie;C.Zamysł/przesłania  kerygmatyczno-teologiczne i religijno-społeczne Księgi;D.Zastosowania Księgi,rozszerzając  zgodnie z  współczesną tendencją  w introdukcjach biblijnych ,zwłaszcza punkty C i D, uwzględniając zastosowanie  poszczególnych Ksiąg biblijnych w liturgii Mszy św. i w codziennej modlitwie ludu Bożego,tj.Liturgii Godzin po soborze Watykańskim II(1962-1965).

Pisał  o tym Benedykt XVI w  najnowszej adhortacji  apostolskiej: Verbum Domini w  nr.3:Od Dei Verbum do Synodu poświeconego Słowu Bożemu ,  stwierdzając m.inn. ,iż lud Bożm  przez kolejne stulecia swoich dziejów   w nim zawsze znajdował swą siłę i również dzisiaj wspólnota kościelna wzrasta przez słuchanie,celebrację i studium  Słowa Bożego(…)Synod czuł się zobowiązany do dalszego zgłębiania tematu Słowa Bożego,zarówno po to,by zweryfikować ,czy zostały wprowadzone w życie wskazania soborowe,jak i po to,by podjać nowe wyzwania, które obecne czasy stawiają przed wierzącymi w Chrystusa[5].

W tym duchu staraliśmy się opracować  wprowadzenia do poszczególnych Ksiąg biblijnych ,uwzględniając dwa nurty metodologiczne, mianowicie: historyczno-krytyczny i teologiczny,zwracając uwagę na trzy podstawowe kryteria, na jakie zwróciła uwagę Konstytucja dogmatyczna soboru Watykańskiego:Dei Verbum[6],jak i poźniejsze dokumenty Kościoła aż do wyż.wym. adhortacji[7],pozwalające uwzględnić Boski wymiar Biblii,a mianowicie,iż: 1)należy interpretować tekst pamiętając,że Pismo św. stanowi jedną całość(dzisiaj nazywamy to egzegezą kanoniczną),2) trzeba uwzględnić żywą Tradycje całego Kościoła,i w końcu 3) uwzględniając analogię wiary[8].

Według krótkiego i trafnego stwierdzenie św. Hieronima Nieznajomość Pisma Świętego jest nieznajomością Chrystusa[9] ,które często powtarza się zarówno w nauczaniu papieskim[10], a także przez sobór Watykański II[11],jak również w przytoczonym wyż. bardzo klarownym wskazaniu Papieskiej Komisji Biblijnej,iż bez Starego Testamentu Nowy Testament byłby księgą nie do rozszyfrowania,rośliną pozbawioną korzeni i skazaną na uschnięcie [12] ma  się na myśli nie tylko księgi Nowego Testamentu jako te, które bezpośrednio prowadzą nas do wzniosłego poznania Jezusa Chrystusa (Flp 3,8), ale także księgi Starego Testamentu, ponieważ Bóg jako sprawca natchnienia i autor Ksiąg obydwu Testamentów, mądrze postanowił, by Nowy Testament był ukryty w Starym, a Stary w Nowym znalazł wyjaśnienie[13]. Bo choć Chrystus ustanowił Nowe Przymierze we Krwi Swojej (por. Łk 22,20; 1 Kor 11,25), wszakże księgi Starego Testamentu przyjęte w całości do nauki ewangelicznej[14], w Nowym Testamencie uzyskują i ujawniają swój pełny sens(por.Mt5,17; Łk 24,27; Rz 16,25-26; 2 Kor 3,14-16) i nawzajem oświetlają
i wyjaśniają Nowy Testament
[15].

W świetle tej wypowiedzi soborowej nie można cieszyć się poznaniem Jezusa Chrystusa czytając tylko Nowy Testament ,zwłaszcza tylko ewangelię. Trzeba sięgnąć również do ksiąg Starego Przymierza, w których kryją się wzniosłe o Bogu nauki oraz zbawienna mądrość, co do życia człowieka i przedziwny skarbiec modlitw, a także utajona jest w nich tajemnica naszego zbawienia[16].

Dlatego księgi te przez Boga natchnione zachowują stałą wartość „cokolwiek bowiem zostało napisane, dla naszego pouczenia napisane jest, abyśmy przez cierpliwość i pociechę z Pism Świętych mieli nadzieję” (Rz 15,4) .Potwierdza tę naukę Kościoła także reforma liturgiczna wprowadzona przez Sobór Watykański II(1962-1965), w której łączy się perykopy z Ewangelii z odpowiednimi tekstami ze Starego Testamentu[17].

W tym miejscu chciałbym podziękować za współpracę w tej jubileuszowej introdukcji szczegółowej do ST autorom,którzy napisali opracowania do poszczególnych Ksiąg biblijnych ludu Bożego Starego Przymierza,ks.prof.dr.hab.T.Brzegowemu, z Uniwersytetu Papieskiego św.Jana Pawła II za opracowanie Ksiegi Izajasza,  jak również  ks.prof.dr hab.Bogdanowi Poniżemu  z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, p.prof.  Akademii  Ignatianum w Krakowie Renacie Jasnos za opracowanie Księgi Powtorzonego Prawa ,s.dr Elżbiecie Natanaeli Zwijacz OSU za opracowanie Księgi Liczb, ……………………………………………………………………..

W szczególności i po raz kolejny wyrażam moją wdzięczność całemu Wydawnictwu Pallottinum ,zwłaszcza jego redaktorowi ks.dr.Z.Falczyńskiemu za  trud związany z przygotowaniem tej jubileuszowej pozycji do druku.

Oby ten nowy ,jubileuszowy Wstęp szczegółowy do Ksiąg Biblijnych ludu Bożego Starego Przymierza  ,w którym w stosunku do poprzednich dwóch wydań Wstępu do Starego Testamentu[18] ,jak i  w stosunku do Wstępów historyczno krytycznych w wyż.wym. serii PŚST (KUL-Pallottinum:1961-201…)skrócono części historyczno-literackie,opracowując je ,zwłaszcza we wcześniej wydanych woluminach na nowo,dodając i akcentujac nowsze badania,zwłaszcza XXI-wieczne(Cz.A i B). Szczególnie uwydatniono i rozrzeszono w częściach teologiczno-kerygmatycznych   zamysł /przesłania teologiczno-kerygmatyczne oraz  zastosowanie danej Księgi  w innych  Księgach ST i NT, w  patrystyce, nauczaniu Kościoła , w kulturze,zwłaszcza w liturgii Kościoła i modlitwie ludu Bożego po soborze Watykańskim II(Cz.C i D).

Nadto oby ten nowy ,jubileuszowy Wstęp szczegółowy do Ksiąg Biblijnych ludu Bożego Starego Przymierza  przyczynił się również do lepszej znajomości Pisma Św.  nie tylko ST, ale również  NT ,a następnie  doprowadził do lepszej i głębszej znajomości Chrystusa .Mówił o tym Chrystus w dyskusji z nieuznającymi Go za Mesjasza uczonymi w Piśmie i faryzeuszami, podkreślając potrzebę tej znajomości i rolę w dojściu do uznania  w Jego Osobie, Światłości prawdziwej oświecającej każdego człowieka i Słowa,które stało się Ciałem/Człowiekiem  oraz Mesjasza/Chrystusa i Syna Bożego,który jest w łonie Ojca ( por. J 1,9.14.18), do którego powinno doprowadzić rzetelne badanie świętych Zwojów ludu Bożego Starego Przymierza(Tora-Nebiim-Ketubim): Badacie Pisma, ponieważ sądzicie, że w nich zawarte jest życie wieczne: to one właśnie dają o Mnie świadectwo (J 5,39)[19].

Święty Jan Paweł II, papież (1978-2005) w setną rocznicę ogłoszenia encyklik dotyczących Pisma Św.: „Providentissimus Deus” i w pięćdziesiątą „Divino Afflante Spiritu”, wprowadzając uroczyście w życie Kościoła dokument Papieskiej Komisji Biblijnej: O interpretacji Pisma Św. w Kościele w dniu 23 kwietnia 1993 roku tak zakończył swe przemówienie: Jezus Chrystus, Wcielone Słowo Boże niech Was prowadzi w Waszych poszukiwaniach, Jezus, który otworzył umysły swoich uczniów na rozumienie Pisma Św. (por. Łk 24,45), Dziewica Maryja niech służy Wam za wzór nie tylko wspaniałomyślnego otwierania się na Słowo Boże, lecz także i przede wszystkim wzór przyjmowania tego, co Jej było powiedziane. Św. Łukasz notuje, że Maryja rozważała w swoim sercu Słowo Boże i to wszystko, co się działo (Symbollousa en te kardia autes Łk 2,19). Przez swe otwarcie się na Słowo stała się wzorem i matką dla uczniów. Niech więc Ona właśnie uczy Was pełnego otwierania się na Słowo Boże nie tylko w naukowych badaniach, lecz także w całym Waszym życiu![20].

 

W roku jubileuszowym 1050-lecia chrztu Polski i pierwszej pielgrzymki papieża Franciszka do Polski  na Światowe dni młodzieży z całego świata w 50-lecie mojej matury: inicjator i redaktor naukowy oraz autor większości opracowań  w tym najnowszym dziele20   ks.prof.dr hab.Józef Błażej Łach,Uniwersytet Rzeszowski

 

Rzeszów-Kraków-Bochnia 2016 r.

 

[1] Papieska Komisja Biblijna,Interpretacja Pisma św. w Kościele Pallottinum-,Poznań 1994,s.104,por.Sobór Watykański II,Konstytucja o Liturgii. Konstytucje-Dekrety-DeklaracjePallottinum-Poznań 1968,s.49.53;

nr.35.51

[2] Zob.Pismo Święte Starego Testamentu (PŚST:,Pallottinum i Katolicki Uniwersytet Lubelski)Poznań- Warszawa.1961-201…Pomysłodawcą i pierwszym redaktorem  naukowym tej serii oraz autorem 6 woluminów- komentarzy do Pięcioksięgu i Psalmów był ks.prof.dr hab. Stanisław Łach, „ojciec powojennej Biblistyki w Polsce”,prof.egzegezy ST KUL i pierwszy z Polaków konsultor Papieskiej Komisji Biblijnej,żyjący w latach 1906-1983.Następcy to ks.prof.dr hab.Lech Stachowiak(1926-1997),który napisał komentarze do  dalszych Ksiąg:Izajasza(2 woluminy),Jeremiasza,Lamentacji i Barucha.Trzecim z kolei był ks.prof.dr hab.Ryszard Rubinkiewicz SDB(1939-2011).Pod jego redakcją powstały komentarze do Ksiąg 1-2 Królów,które  napisał ks.prof.dr hab.Józef Błażej Łach i do Księgi Przysłów,który opracował ks.dr Stanisław Potocki.Dzieło redakcji naukowej kontynuował  od 6.12.2011 r.ks.dr hab.prof.KUL-u i dr n.biblijnych EBAF de JerusalemMirosław S.Wróbel kończąc rozpoczęte przed ponad 50 lat temu dzieło swoich poprzedników i autorów poszczególnych woluminów(zob.Wykaz w: Księgi 1-2 Królów,  opr.J.B.Łach,PŚST IV-2:,Pallottinum i Katolicki Uniwersytet Lubelski,Poznań 2007,s.673-674.

[3] Np. w II wyd. Wstępu do Starego Testamentu red.L.Stachowiak, Poznań-Warszawa 1988 np. Księgi Rut.

[4] Wstęp do Starego Testamentu, red.S.Łach,Poznań-Warszawa 1973(I wyd); II wyd .  na nowo i skróconego tekstu było już gotowe w r.1979,ale do wydania Wydawnictwo Pallottinum przystąpiło w r. 1988: por. Przedmowa w:Wstęp do Starego Testamentu,: red.L.Stachowiak, Poznań-Warszawa 1988,s.5. Uwidacznia się to zwłaszcza w Księgach od Joz-1-2 Krl najnowszych badań literacko-teologicznych z II połowy XX wieku , również  XXI –wiecznych,rozpoczynających III tysiąclecie  chrześcijaństwa.

[5] Papież Benedykt XVI,Adhortacja apostolska Verbum Domini.O Słowie Bożym w życiu i misji Koscioła,wyd.M,Kraków 2010,s.1-126,zwł.Nr.3,s.6.7-8

[6] Sobór Watykański II,Konst.dogmat. o Objawieniu Bożym Dei Verbum,Nr.2,wyd.polskie,Sobór Wat.II.Konstytucje-Dekrety-DeklaracjePallottinum-Poznań 1968,s.350nn

[7] Papież Paweł VI,List apost.Summi Dei Verbum(4.XI.1963)AAS 55(1963),979-995;Tenże,Motu Proprio Sedula cura(27.VI.1971);św.Jan Paweł II,Audiencja generalna (1 V.1985):L `Osservatore Romano,2-3 .V.1985,s.6;Tenże,Przemówienie o interpretacji Biblii w Kościele(23.IV 1993),Tenże,Przemówienie do uczestników miedzynarodowego kongresu nt.:<<Pismo św. w życiu Kościoła>>(16..IX.2005):AAS 97 (2005),957;Benedykt XVI,Anioł Pański (6.XI.2005):L`Osservatore Romano,7-8 XI.2005,s.5.,Tenże,Przemówienie do Kurii Rzymskiej (22.XII.2008):AAS 101(2009),49,L`Osservatore Romano,wyd.polskie,n.2/2009,s.9Nadto wypowiedzi Papieskiej Komisji Biblijnej:De Sacra Scriptura et chrystologia(1984),Jedność i różnorodność w Kościele(11.IV.1988);Interpretacja Biblii w Kościela (15.IV 1993),Naród żydowski i jego Pisma Św. w Biblii chrześcijańskiej (24.V.2001), Ench.Vat.,20,nn.733-1150;Biblia i moralność.Biblijne korzenie posterowani chrześcijańskiego(11.V.2008)

[8] Papież Benedykt XVI,Adhortacja apostolska Verbum Domini.O Słowie Bożym w życiu i misji Koscioła,tamże,Nr.34,s.40

[9] Comm. in Is., Prol; PL 24,17. Inne skróty i sigla biblijne wg Biblii Tysiąclecia (=BT5), tł. Zespół Biblistów Polskich, red. Benedyktyni Tynieccy, Poznań 2000; skróty czasopism i serii biblijnych oraz teologicznych wg Encyklopedii Katolickiej, t. 1, Lublin 1973, ss. 1X-44X; wyrazy hebrajskie, aramejskie i greckie wg tzw. transkrypcji fonetycznej, aby książka była dostępna dla tych którzy nie znają tych języków biblijnych. Oprócz tego: Papieska Komisja Biblijna, Interpretacja Pisma Świętego w Kościele, tł. Bp K. Romaniuk, Poznań (Pallottinum) 1994, 1-115, skrót; IPK. Cytaty biblijne pochodzą głównie z BT5, jeżeli nie wskazano wyraźnie innego tłumaczenia.

[10] Benedykt XV, Enc. Spiritus Paracylitus: Eb 475-480, a także Pius XII, Enc. Divino afflante: Eb 544.

[11] Sobór Watykański II,Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym,.Konstytucje-Dekrety-DeklaracjePallottinum-Poznań 1968,s.361,nr 25.

[12] Papieska Komisja Biblijna,Interpretacja Pisma św. w Kościele Pallottinum-,Poznań 1994,104,por.Sobór Watykański II,Konstytucja o Liturgii. Konstytucje-Dekrety-DeklaracjePallottinum-Poznań 1968,s.49.53;

nr.35.51

 

[13] Tamże, nr 16, por. św. Augustyn, Quaest. in Hept. 2,73: PL 34,623.

[14] Por. św. Ireneusz, Adv. Haer., III, 21,3: PG 7,950; św. Cyryl Jer., Catch., PG 4,35; 33,497; Teodor z Mopswestii, In Spoh., 1,4-6: PG 66,452 D 453 A.

[15] Sobór Watykański II,Konst. dogm. o Objawieniu Bożym, wyż.nr 16.

[16] Tamże, nr 15.

[17] Por. Sobór Watykański II,Konst. o Liturgii, wyż.nr 35.51; zob. także: Papieska Komisja Biblijna, Interpretacja Pisma Św. w Kościele, Poznań (Pallottinum) 1994, 104nn.

[18] Wstęp do Starego Testamentu, red.S.Łach,Poznań-Warszawa 1973(I wyd); II wyd .  na nowo i skróconego tekstu było już gotowe w r.1979,ale do wydania Wydawnictwo Pallottinum przystąpiło w r. 1988: por. Przedmowa w:Wstęp do Starego Testamentu,: red.L.Stachowiak, Poznań-Warszawa 1988(por.wyż.)

[19] Por. Pwt 4,1-8;8,1-6; Ps 119 (118), gdzie jest mowa o roli Słowa Bożego (Pisma Św.) i jego witalnej mocy prowadzącej do życia wiecznego.Przewodnią ideą zarówno  w księgach ST, jak i w NT jest Mesjasz, Jezus z Nazaretu, Wcielone Słowo (zob. J 1,45;2,22;20,9; por. także zwł. Łk 24,27; 1 P 1,10nn).

[20] Św.Jan Paweł II,Przemówienie o interpretacji Biblii w Kościele(23.IV 1993),zob.wyd.polskie: Papieska Komisja Biblijna, Interpretacja Pisma Świętego w Kościele, tł. Bp K. Romaniuk, Poznań (Pallottinum) 1994, 1-115